Gebed om ‘n koel dag

20181201_190427_hdr.jpg

 

Die dag het soos gewoonlik begin. Ek het wakker geword toe Pa kort ná vieruur die gangdeur agter hom toedruk en waterketel by die kraan vol tap. Toe hy Ma se koffie op haar bedkassie neersit, stoot ek die lappieskombers van my af en loop kombuis toe.

Ek sit op die riempiesbank en ril effens van die koue, want al is dit middelsomer, is die nanag koud. Ek hoor Pa en Ma fluisterpraat in die kamer, toe Pa se voetstappe in die gang.

“Môre, Meisiekind,” sê Pa en skink my koffie in my klein, blou blikbekertjie. Hy haal sy Bybel en dagboek van die rakkie af en begin met sy stiltetyd, soos elke ander oggend. Hy lees klaar en bid lank. Hoe droër die veld word, hoe langer bid Pa soggens. Toe soen Pa my en ry skaap toe.

Ek wag tot ek die bakkie se dreuning nie meer kan hoor nie en  loop in my nagklere by die kombuis uit en oor die koue sementstoep. Daar is ’n vreemde stilte oor die werf. Nie eens die mossies begin raas onder die dakkappe nie en Ma se bont haan kraai onnodig lank en hard. Daar is nog geen teken van die son wat agter Loskop moet opkom nie. Ek stap verder en draai eers om toe ek die damwal in die droërivier voor my kan sien. Alles is droog en lelik, maar in die skemer is die lyne van die doringbome sag en mooi en die klippe en rotse teen die hange lyk donker en geheimsinnig.

By die huis is Ma en Ouma al in die kombuis. Ouma het van die Kaap af kom kuier. Sy is Ma se ma. Ons is nie vreeslik erg oor haar nie, want haar mond trek bitter af en haar woorde smaak soos gal. Die stukkie van die ‘woorde soos gal’ het ek gehoor toe ons Liefouma dit vir Tant Susie vertel het.

“Waarom is jy nog nie aangetrek nie,” vra Ouma Kaap. “So ’n grote vroumens en jy loop in jou pajamas rond. Voor die volk.”

“Het jy al bietjie koffie gehad?” probeer Ma die slae uit Ouma Kaap se woorde haal.

“Bederf nou, bedroef later,” mompel Ouma en slurp ’n leksel koffie uit haar piering op.

“Breg! Ek het ’n geheim, ek het ’n geheim,” sing Anna uit die kamer.

“Gaan hoor tog! Sy is al die hele oggend uit haar velle. Is die weer toegetrek buite?” Ma tap water in die pappot en ek luister eers na die sjorgeselsie van die water en die pot voordat ek antwoord.

“Nee, Ma, die lug is oop. Maar die son is nog weg.”

“Kan nie wees nie.” Ma sit die pot vol water op die stoof en loop uit om na die lug te kyk.

Ek en Ouma loop agterna, maar in die deur gryp Anna my nagrok vas.

“Breg, dis my geheim. Hulle gaan so bly wees. Die son gaan nie vandag opkom nie.”

“Jy’s lekker simpel. Kom ons gaan trek aan. Ma is nou-nou op ons. Die son kom elke oggend op. Al is daar ook wolke in die lug, die son kom op. Oor die Here dit so bestem het,” aap ek weer vir Liefouma na.

Ma en Ouma is buite op die werf. Hulle staan skuins voor ons venster en kyk na die Ooste. Die kommerlyne op Ma se gesig kerf dieper en Ouma Kaap lyk verbouereerd, amper bang.

“Moeder,” begin Ma, “is dit dalk die oordeelsdag?”

“Kan wees,” knor Ouma. “Bra ontydig ook. My dinge is nog vêr van agtermekaar.”

“Hemeltjie ons, Moeder! Dis nie nou tyd om so te praat nie. Kom ons gaan in. Hierdie skemerte maak my onrustig. Dalk is hier ’n storm agter die rante en die stof skerm die son af.”

Ons is net in ons drarokke vir die dag toe Ma om die deur loer. “Kom kombuis toe. Ek wil julle nie onder my oë uit hê nie. Hier is iets vreemds aan die gang. Dis al byna tienuur en dis nog skemer buite. Die hoenders is nog nie op nie.” Ma se oë is groot en bang.

Anna spring op haar bed en dans In die rondte. “Ek het gebid. Ek het gebiiid die son moenie skyn. Vir net een, net een ou daggie. Koelte, koelte en vir Ouma en Ma. Ek het gebid-bid-bid.”

“Af van daardie bed af! Kom hier en vertel my presies wat jy nou gesê het.” Ma se stem is hard en koud. Sy klink amper soos Ouma Kaap.

Anna slaan gat-oor-kop en kom op haar voete voor Ma te lande. “Ek het vir Liewe Jesus gevra hy moenie dat die son vandag opkom nie.”

My sussie, my waaghalsige, onmoontlike sussie se gesig dra ’n gloed van geluk. Daar is soveel vreugde in haar oë en haar lyf dat ek gelukkig voel, al weet ek hier is nou groot drama.

“Jy het wát? Gebid? Hoekom.” Ma se stem is so sag dat ek sommer weet sy is lus en huil eerder as om met Anna te raas.

“Ja, Mamsie, gebid vir koelte vir Ma en Moeder-uit-die-Kaap. Dat julle net ruuustig kan sit en gesels in koelte en vrede.”

Ma bars in trane uit.

“Godsjammerlike heiligskennis,” tier Ouma, “die klein merrie moet geneuk word tot sy nie kan loop nie. Hoe kan ’n bogkind sulke dinge doen. Julle is te sag met die kinders, Johanna. Hier gaan niks goeds van kom nie.”

Ma droog haar trane af. Sy lag effens. “Ai, Annatjie. Jy is darem ’n ander entjie mens.” Ma gee Anna ’n drukkie en vervolg in Ouma se rigting: Ek dink die kind het goed bedoel. Ek sal dat Hendrik vanaand met haar praat. Hy het ’n slag met die meisiekinders wat ek nie het nie. Mooi verduidelik en als.”

“Kyk die son!” sê ek versigtig.

Anna begin droewig huil. “Nou is my hele gebed verniet.” Sy loop snikkend na ons kamer en val op die bed neer. “Ek sal maar hier vir Pa wag,” huil-praat sy, “al neem dit vir ewig. My lewe is tog verby.”

“Pa het gesê hy gaan eers vanaand by die huis wees. Kom ons speel hier in die kamer. Mevrou-mevrou, dan hou ons biddag vir reën. Jy kan die dominee wees.”

“Nee,” beslis Anna, “ek bid nooit weer in my lewe nie. Ons kan mevrou-mevrou, maar dan hou ons net teaparties.”

Pa kom droog sononder by die huis aan. Sy gesig is vol stof en daaronder gloei sy vel rooi en skrynerig van die son en wind, maar sy mond en oë lag. “Ek het vandag die mooiste ding gesien. Iets wat sê die reën is aan die kom. ’n Dik laag vog het uit die noordooste begin instoot. Toe ons bo-op die bakenskop is, kon mens dit duidelik sien. Nog drie dae!”

Ek en Anna begin ’n wilde reëndans van geluk en vreugde om Pa en Ma uitvoer en hulle kyk met blink oë na mekaar.

“Dink Pa die rivier gaan afkom?” vra ek en tol weg uit ons dans.

“Hier kom groot reën,” is al wat Pa sê en loop die huis in om te gaan was.

Ek weet nie wat Pa alles vir Anna gesê het nie, maar drie dae later trap die reën met ’n witspoor teen die rant ar. Anna bid haar dankgebed. Teen die vierde oggend, toe ons wakker word, lê die rivier blinkbruin en skop-skop teen sy walle met bollings skuim.

 

 

 

 

Advertisements

‘n Vakansiestorie vir die vaak

close up of wine and fruitsOns kuier by my kinders in Modimolle. Die somerhitte is versengend, maar teen die aand word dit koeler en ons sit buite onder die singende bosveldsterre.

Met ons aankoms by hulle was die bakkie nog skaars klaar afgelaai of die kleinkinders se kaskenades begin. Ouma moet kyk hoe hulle dans, sing en soos wafferse akrobate op die wipmat te kere gaan. En toe kom die strikvraag: “Ken Ouma ‘ek hou van kaas bra?’”

Nee, Ouma ken dit nie. Al die jare van my lewe was ek nog musiekgestremd en veel erg aan Afrikaanse sangers het ek nie.

“Jissie Ma,” tree my skoondogter tussenbeide, “ek weet nie van die song nie. Seker Koos Kombuis wat dit sing. Maar sy kom daarmee van die skool af.”

Nou sit albei dogtertjies op my skoot en om die beurt vra hulle vir stories. Soos die bekende stories deurgedraf en uitgeput word, word die versoeke al hoe vreemder.

“Vertel vir ons van ’n hoedertjie/eendjie/bobbejaantjie,” ens.

En toe die grand finale: “Ouma,” versoek Dogtertjie no.1, “vertel ons ’n storie van ’n aircon.”

Ek snak geluidloos na my asem. Wat nou? Hulle het ’n aircon (en ja, ek weet dit is ’n lugverrkoeler/versorger, maar ek is nou in my kleinkinders se milieu.) Hulle pa het vir hulle ’n aircon in hulle kamer gesit en dit is nog ’n wonderlike nuutjie vir die twee.

Goed dink ek, mens is net een dood skuldig en ek gaan dit my beste probeerslag gee. Ek val weg: “Op ’n dag, sommer soos gister of verlede week of ses maande gelede was daar twee dogtertjies wat nie snags kon slaap van die vreeslike hitte nie. Omdat hulle pappa vir hulle jammer was, het hy sy spaargeld gaan trek by die bank en vir hulle ’n aircon’tjie in hulle kamer laat installeer. Toe slaap die dogtertjies baie lekker in die koel lug wat die aircon maak. Maar op ’n aand toe loop die aircon en hy raas: Tjierr…tjieeer.

Die volgende aan tjieeer, tjierie, tjier die aircon en die aand daarna toe kerm hy sommer dwarsdeur die nag: Tjier, tjierie, tjierie tjieerrr. Te vreeslik kerm hy en die dogtertjies slaap baie sleg. Hulle staan moeg en kwaai die volgende oggeng op en hulle pappa sê: “Die arme aircon het seker ’n bearing geslaan. Ek sal die aircon-mekkaniek moet bel dat hy kom kyk wat is fout.”

Toe die kinders die middag by die huis kom is die man net mooi besig om die nuwe bearings in die aircon te sit. “Hy sal nie weer raas nie nie,” belowe die gawe man.

“Oom,” vra die twee dogtertjies toe mooi, “kan Oom hom nie so maak dat hy vir ons ’n liedjie sing in die nag dat ons lekker kan slaap en mooi drome droom nie?”

Die man frons. “Ek kan seker probeer.” Hy werk nog ’n rukkie aan die aircon en toe betaal Pappa hom en hy ry weer.

Daardie aand gaan die dogtertjies vroeg slaap. Hulle sit die aircon aan en hoor hoe sy waaier aan die buitekant begin loop. “Sjooor,sjoeke, swiees,” sê die aircon en die koel lug stroom deur die kamer. En toe begin die aircon sing: “Ek hou van kaas, bra.”

Vier onskuldige ogies staar my oopmond en ongelowig aan. Ek sien die twyfel oor hulle Ouma se geestestoestand.

Maar hulle pa en ma en oupa lag dat hulle oor die gras rol. Selfs die volgende dag bars hulle nog soms uit van die lag.

En ek? Ek voel gek. En des te meer toe ons met Oujaar by my oudste seun en sy vrou kuier. Hulle het twee tieners en toe Oupa nou die hele aircon-storie vir hulle onder groot gelag vertel, frons hulle dogter:

“Ouma, dis Jan Bloukaas wat dit sing, nie Koos Kombuis nie.”

Toe speel hulle die liedjie vir my en ek is dankbaar vir die bietjie musiekopvoeding wat ek ontvang op die laaste dag van die oujaar. Maar ek voel nog soos een gek op’et aarde, soos die ou kinds Nederlandse tante gesê het.

 

Die tyd van die vroue.

flame in candle

Ek lees vroeër die week ’n gediggie deur iemand wat vertel hoe haar huishulp met verlof gaan en sy die huishouding nou self moet waarneem. Dis nie vir haar lekker nie, want sy is “nie ’n huisvrou nie”.

Interessant, dink ek, want ek het baie keer gewonder as die getroue Selina wegstap met haar laaste pay van die jaar en haar bonus in haar handsak, wat dink jy Mevrou Montwedi?

Miskien is sy bly sy is van my perfeksionistiese streke ontslae vir twee weke. Dalk is sy bly oor die heel varkkop in die checkka wat sy saamdra. Ek eet nie varkkop nie, maar sy het my verseker vir haar is dit baie lekker. Sy het verduidelik hoe sy dit gaarmaak tot dit sag en romerig uitmekaarval.

“En ai, die ou kinnerkies, hulle eet hom dat die blink so omie lip sit,” vertel sy en lag lekker by die vooruitsig dat die kleingoed in haar sorg gaan lekker eet.

Ek sit by: Geld vir lekkergoed vir die kleinspan en koeldrankies, sit my kopergeldblik van die jaar in haar hand om vir die kleintjies uit te deel en sorg vir groente en aartappels om die varkkop te rek tot dit die hele familietjie kan laat eet.

Of dink sy dalk: “Jou suinige biets. Jy kon my maar ’n paar skaaptjoppe gegee het. Ek weet hoe lykkit in jou vrieskas.”

Miskien dink sy niks. Loop sy net vir oulaas die jaar die halwe blok tot by die taxi-rank, haastig want die wasgoed is nog vuil by die huis. Sy moet die kleintjies gaan bymekaarmaak, want as die skool gesluit het, is daar nie meer oppas virrie kinders nie. Dan issit elke man vir homself. En die grotes kykie, hulle speel net met hullese foune en hullese vrinne.

Miskien huil haar hart omdat alles wat ek gee en dit wat sy het en haar dogters wat al werk, inbring te min bly. Haar man het haar iewers die jaar gelos want “hy lus agter ou jong meisietjies aan”. Vandag toe ek vra of sy nie ’n stukkie van haar bonus wil bere vir January se kaalgat-tyd nie, sê  sy:

“Ek dink ek moet maar alles vat.”

“Jissie Selina, dit gaan so taai in Januarie, dan eet jy jou hele maand se pay op voor die einde van die maand.”

Sy lag verleë. “Nee, maar daar is nog geld wat moet inkom Januarie.”

Child pay, dink ek en knik. “Dis dan reg so.” Ek wil nie te veel uitvra nie. Ek sou dit haat as my werkgewer sy neus in my sake steek. Laat dit gaan. Laat sy maar bietjie van haar trots behou.

Sy stap weg. Sy gaan nou verf koop om die huis oor te verf. Alles binnekant is al skoon.

My huis is ook skoon. Maar ek is nou verantwoordelik vir die tuin, die wasgoed, die strykwerk, die vuil kombuisvloer aan die einde van elke dag en die stapel skottelgoed. Dit is ook goed. Dit hou mens nederig. Pa het my geleer dat jy nie van iemand kan verwag om jou vuilwerk te doen as jy dit nie al self gedoen het nie.

En so dink ek altyd aan hierdie tyd van die jaar as die “tyd van die vroue”. Dis die tyd waarin Maria haar laaste stil gedagtes gekoester het en seker reeds begin het met die voorbereidings vir die tog na Bethlehem. Of reeds op pad was daarheen. Eensaam in haar verwagting en al die vooraf gebeure. Bewus van die dieper dinge wat vroue oraloor in stilte en eensame gedagtes in hulle harte ronddra.

My gebede gaan aan al die wonderlike vroue wat in hierdie tyd die laaste voorbereidings vir hulle gesinne en geliefdes se Kersfees maak. Ek, wat ook ’n Ma en Vrou is, deel in julle opofferings en julle gebede vir vrede en liefde om die Kerstafel. Ek weet julle streef na die volmaakte Kersfees, hoe eenvoudig of oordadig ook al.

Maar die een ding wat baie vroue in hierdie tyd gemeen het, is sorg en voorbereiding en selfopoffering. Dis alles mooi en goed.

Onthou julle geliefdes en julself is net mense.

Die wonderwerk is dat almal rondom jou is. Die vrede is nie gewaarborg nie. Die ding wat saak maak is dat jy almal van hulle lief het, al waardeer hulle skynbaar nie jou pogings nie, al baklei hulle oor nietighede en al bederf hulle jou hele Kersprogram.

Jou liefde vir hulle is ononderhandelbaar.

Wees goed vir jouself in hierdie tyd en geniet die soet en die suur van familie-wees.

Geseënde Kersfees!

Sonbesoek

                                                 20180814_174247_hdr-effects

Op 4 Desember elke jaar, sluip die son oor die drumpel van die oop voordeur en glip tussen die stoel- en tafelpote deur en uit by die agterdeur. Die sonstrook gly oor die klippiesvloer van die ringmuur en kruip teen die braai se muurtjie op om soos ’n goue seëning in die leë vuurmaakholte te gaan lê.

               “Waar is julle? Vra die son. “Waar is die hout en die kinders? Waar is die vlamme en die vleis en brood?”

               Ek glimlag. Elke jaar van 4 tot 10 Desember seën die son ons braaivleisplek. Ek weet dit, want dit word tyd vir lekker kuiers en die liefde wat gaste, vriende en familie deel om vure dwarsoor die land. Die geur van vleis, brood en speserye is offerandes van liefde aan die gaste om die vuur. Die gloed van die wyn in die glas teen die blou lug gehou, is vloeibare vreugde oor nog ’n jaar se voleindiging.

Die son weet van die lekkerkry van die grapmakers, die bontpraters, die storievertellers en hofnarre. Daar gaan die vakansie om die vuur diep dinge gesels word: politiek, geskiedenis, godsdiens en gesinne. Harte word oopgemaak en die las van die jaar se swoeg word in die vuur uitgespoeg in stringe woorde en goue stiltes. Ons gaan ou dinge onthou en nuwe herinneringe skep.

img-20150328-wa0006-e1544429771910.jpg

Daar gaan soentjies gesteel word agter die digte blaredos van die jong palmboom en die soet melkasempies van die kleingoed gaan stories vertel vir ouma en oupa. Hulle gaan Kersfeeskonsert hou en sing met hulle stemmetjies soos silwer klokkies.

Ons gaan ryk wees, ek en jy.

Die son sak aan die anderkant van die ringmuur weg. Hy knipoog tevrede.

Die hart van ‘n vreemdeling

Photo by Pixabay on Pexels.com

Die hart van n vreemdeling bly n toe reistas ..

Soms, veral tydens ’n reis, sien jy iemand deur ’n motorruit, by die ingang van ’n supermark of op die roltrap en jy vergeet die gesig nooit weer nie. Iemand kyk skielik op net wanneer jy ’n boek terugsit op die rak in ’n biblioteek of boekwinkel en glimlag vir jou. Iewers in jou binneste herken jy iets van jouself in daardie persoon en jy glimlag terug.  Soms, op n onverwagte oomblik, dink jy aan die persoon en wonder oor die storie agter die vreemdeling.

’n Vrou staan op een van die hoogste rotse en die wind pluk haar hare in blonde slierte uit die swart doek wat sy om haar kop het. Sy strooi iets in die wind. Die wind gryp dit gretig en dra dit ’n ent weg.  Dit verdwyn buite sig.

               “Voer sy die meeue?” vra my man.

               “Dan moet sy simpel wees, want die wind maak dat hier nie eens ’n gulsige meeu is nie,” weerlê ek sy stelling. “Kyk, sy is heel in swart. Sien jy die kissie. Ek sweer sy kom strooi ’n geliefde se as oor die see. Dalk was hulle lief om hierna toe te kom toe hy nog gelewe het,” borduur ek, ewig die skrywer, voort.

               Man lag. “Jy kan nogal reg wees!”

               Die vrou stap by ons verby. Haar gesig het swaarkrylyne, maar sy is aantreklik op ’n verweerde manier. Haar mond is baie rooi.  Sy huil nie. Sy stap net. Haar gang is soepel en haar treë het die beslistheid van iemand wat ’n onaangename taak afgehandel het.

               Dalk , dink ek toe sy in die luuksemotor wat ’n entjie van ons af  klim, begin haar lewe nou eers.

               Die volgende dag ry ons terug. Ons laat die see en sy slegte weer agter en my hart loop al digby die huis toe ons in Meiringspoort stop vir koffie en dies meer. ’n Vrou en haar vriendin is entjie van ons af ook besig met koffie en ’n padkosbroodjie. Die vriendin kan ek glad nie meer onthou nie, maar die vrou self, onthou ek in detail. Sy was ’n groot vrou. Lank en goed gebou. Lieflike gesig en houding en wonderlike lang, donker, krulhare wat in die geniepsige wind om haar kop dwarrel. Sy dra ’n geelgroen rok wat mooi afsteek teen haar donker vel. En toe lag sy. ’n Lag wat jou aanraak, jou ligter maak, jou laat glo in voëls en visse; in drake en drakedoders.

               So ’n vrou, dink ek is ’n koningin uit eie reg. Ons ry en ek bêre die vrou in my kop.

                Vanoggendtoe ek die eerste geelgroen bloeisels van die soetdoring sien, dink ek weer aan die vrou in Meiringspoort. Ek wonder, nie vir die eerste keer nie, wat is háár storie? Maar die hart van ’n vreemdeling bly ‘n toe reistas vir die verbyganger, al het julle ook ’n oomblik in die wind gedeel.

Die mirtebos blom


 
Spierwit blomme met ’n naeltjie-geur
is genade wat teen droogtewind beur.
 

Die droogtewind waai al dae aaneen –
water is min en die reën bly ver.
Maar mirtebos blom op droogte se werf.

Bye dans om en om
oor die reinwit blomme in die son.
Suikerbekkies, skoenlappers en goue vink
kom haal die stroop wat die lewe skink.

’n Stuitige spreeu sit,
sat gevreet aan vye,
en skree beledigings in die wind.
(Gomtorre kan jy oral vind).

Spierwit blomme met ’n naeltjie-geur
is genade wat teen droogtewind beur.

Rooikappie #2018

Image result for Rooikappie images

Die man se skaduwee raak-raak aan die soom van Rooikappie se mantel. Rooikappie loer oor haar skouer. Die straatlig gooi die man wat haar agtervolg se lang skaduwee voor hom uit en sy gesig is in die donker, maar sy herken hom onmiddellik.

“Ag nee, dêmmit!” brom Rooikappie en rek haar treë om van die man weg te kom. Die eeue het hul merk gelaat en gister se pilatesklas was straf. “Sal die bleddie houtkapper nooit leer dat ek nie sy hulp nodig het nie,” skel sy saggies. Sy stap stadiger.

Die houtkapper het haar sprokie gesteel. Dit is wat daardie dag in die bos gebeur het. Sý was die mooi kind met die lang, goue vlegsels en die rooi manteltjie. Haar regte plek in die geskiedenis moes langs die van Raponsie, Sneeuwitjie en Aspoestertjie gewees het. Húlle tree as heldinne, prinsesse en koninginne uit die stryd. Maar nie Rooikappie nie. Sy is die stout kind, die een wat afdwaal en vir Ouma laat opvreet van die wolf! Almal is altyd verlig as die houtkapper in haar storie opdaag, vir Ouma red en Wolf doodmaak. Wolf was die enigste opwinding in haar lewe op daardie stadium. Nou is sy eeu na eeu niks meer as ’n sedelessie vir kinders nie.

“Rooikappie, asseblief! Staan bietjie stil, ek moet met jou praat,” roep Houtkapper.

Sy asem jaag, dink Rooikappie. Die eeue van hout kap en agter haar aandraf, het hulle tol geëis. Daar is mense wat al van haar ’n bevryde tipe Rooikappie wou maak. Die weergawe van Roald Dahl is die een waarvan sy die meeste hou. Rooikappie skiet die wolf bang, in sy kop met ’n pistool en maak vir haar ’n jas van sy pels. Lekker verby, daardie pistool, dink Rooikappie. Maar, hoe lekker ‘bang-bang’ ook mag wees, sy is gekant teen geweld en met wolwe op die rand van uitwissing, sal sy regkom sonder ’n pistool en ’n jas van wolfpels.

Rooikappie loer weer oor haar skouer. Die houtkapper is digby haar.

“Rooikappie, ek moet met jou praat.”

Rooikappie steek skielik vas en swaai om: “Goed Houtkapper, praat.” Haar stem is kwaai. Haar jeug is vermors. Die houtkapper kon hom maar oor haar ontferm het.  Al was hy arm, sou hy háár prins wees. Rooikappie het hom ontgroei, maar hy meng gedurig met haar forensiese misdaadondersoeke in; Jan Boontjierank ewiglik aan sy sy.

Eenkeer het sy in haar wit kerkrok vir hom gaan kuier op ’n Sondagmiddag toe

haar ouers ’n uiltjie geknip het. Sy het fyntjies geflirt, hom probeer uitlok. En toe niks. Loop saam met haar terug tot op die rand van die woud en stuur haar huis toe met ’n emmertjie bosbessies vir haar ma.

Op dorpsdanse het Rooikappie haar beste moves uitgehaal, grappe vertel en die houtkapper probeer jaloers maak met haar skoolmaats, maar verniet. Hy het haar fronsend beskou en met daardie irriterende Jan Boontjierank, gesels.

En hier is hulle nou. Rooikappie gooi die kap van haar mantel af. Laat hy sien. Help nie nou om agter haar aan te hol soos ’n jakkals wat ’n maat soek nie. Deur die eeue sy straatwys, fiks en gevaarlik geword. In die flou, geel lig van die straatlamp moet hy sien hoe grys haar twee vlegsels, hoe vol voue en plooie haar gesig en hoe dof haar oë geword het. Die gedagte aan Rooikappie met ’n bril, laat haar onverwags proes van die lag.

“Jy lag,” sê die houtkapper. “Vir my?”

“Vir die ouderdom,” antwoord Rooikappie vriendeliker as wat sy voel.

“Dis ’n helse ding, ja,” brom die houtkapper en kyk agterdogtig na Rooikappie. Toe vervolg hy: “Jy lyk goed. Vir jou ouderdom. Ek bedoel, dis darem al eeue?”

“Vergeet my looks,” sug Rooikappie. “Waarom agtervolg jy my so? Teen die tyd kan ek na myself kyk. Jy het gesien wat het met die Heks van Hansie en Grietjie gebeur toe sy dwelms aan my wou verkoop.”

“Ja,” sug die houtkapper. “Rooikappie het haar eie manier van dinge doen. Ek wil my verskoning aanbied vir al die jare. Ek weet jy was verlief op my. Ek moes al vroeër gepraat het. Eeue gelede al, maar ek het nie die moed gehad nie.”

Rooikappie kyk na die sterk gesig van die houtkapper. Dit lyk nog altyd of dit uit rots gekap is, al is dit verweerde rots. Hy is tog aantreklik, dink sy. “Aag, dit was maar net die heldeverering van ’n tienermeisietjie, Houtkapper,” bieg Rooikappie. “Sjuut, hoor jy ook voetstappe op die sypaadjie?”

“Dis Jan, sê die houtkapper. “Hy is nooit te ver van my af nie. Jy sien, Rooikappie, ons is ’n couple. ’n Gay couple. Al van die dag dat hy my byl gegryp en die boontjierank afgekap het. Dis wat ek vir jou wil sê. Jy is ’n besonderse mens. Ek wil jou vriend wees. Vir die volgende ’n paar eeue.”

“Na ons so lank mekaar irriteer het?” vra Rooikappie koel.

“Ek is jammer, Rooikappie. Dis moeilik om in sprokies uit die kas te klim. Ou Keiser-sonder-klere sou my onthoof.”

Rooikappie kyk hoe Jan naderkom met sy skaduwee lank en swart voor hom. “Ja, dis die ding met sprokies. Jy word nooit wie jy regtig is nie.” Rooikappie gooi haar vlegsels agter toe. “Jan is oulik en jy het nog altyd my rug gedek in noodgevalle. Ek is moeg baklei, Houtkapper.”

Toe is Jan by hulle. Hy gooi sy arm om die houtkapper se skouers. “Jis Rooies,” koggel hy vir Rooikappie, “jy hou mos deesdae jou lyf Catwoman.”

Rooikappie mik met haar mandjie ’n hou na sy kant toe.

Die houtkapper lag.

“Wat is daar in jou mandjie, Skattebol? Ek is sooo honger,” flikflooi Jan.

“Wat dink jy, Jan? Koek en wyn, soos altyd. Sal ons drie op daardie trap gaan sit en middernagfees pleeg?”

 


	

‘n Nuwe maand, ‘n ou onthou.

 

20180712_141810_hdr

Waar is die jaar tog heen? Die eerste dag van November en ek het nog nie eens gedink aan die vrugtekoek wat vir Kersfees gebak moet word nie.

Die heerlikheid van so ’n koek darem. Al die geure wat die rypheid van die jaar vasvang en verdiep tot ’n smaaksensasie wat digters kan laat swymel. En skrywers, natuurlik. Saam met die droom oor die Kerskoek, onthou ek die groot bakdag op die plaas voordat Kersfees aanbreek.

 

Dis warm, soos dit net Desember in die Suide kan word. Droog. Windstil. Ma stook die stoof sewe maal warmer as gewoonlik en ons bak. Kleinkoekies: gemmerkoekies so geil van botter en stoop dat hull kan dubbelvou as die reën kom en hulle klam trek. Soetkoekies met rooi bolus waarvoor Ma baie suinig is, want sy bestel die rooi bolus van Joering se Apteek, Dorpstraat, Stellenbosch. Daar is ook krakerige hawermoutkoekies, kondensmelk-en-klapper bolletjies en koffiekoekies wat met die vleismeul deur vormpies gepers word en met versiersuiker op mekaar geplak word.

En dis warm.

Warm of te not, ons drink kanne koffie uit want die hitte, die uitrol van die deeg en die staan voor die stoof tap mens se krag. Teen sononder is ons lywe tam en ons is bewerig van te veel kafeïen. Klaar is ons nog lank nie. Ons plak koffiekoekies op mekaar tot kort voor nege-uur. Toe is Pa se geduld met die vroumensbesigheid op en hy roep ons vir huisgodsdiens.

Die volgende oggend is ons vroeg weer aan die gang. Pa gaan haal nog kameelhout vir die stoof uit die veld en vandag bak ons klomp vroumense die sponskoeke vir die Ovambo werkers. Vier van hulle, vier sonskynkoeke. Daardie sonskynkoeke was vir jou anderste koeke. Hulle kom nie uit Ma se handgeskrewe resepteboek nie, nee, hulle resep is in die Uitgesoekte Resepte SAVF-tak, Potgietersrus, se lelike blou boek.

Sonskynkoek is geel. Eiergeel, want in elke koek is daar drie eiergele. Maal dit met vier en op die ou end sit jy met twaalf ongebruikte eierwitte. Hulle moet verwerk word tot skuimpies. En om skuimpies te maak moet jy daardie eierwitte klits tot hul stywe punte vorm. In my dae was daar nie elektriese eierklitsers nie. Jy klits met ’n kontrepsie wat byna soos ’n windpomp lyk. Behalwe dat jy ’n slingertjie draai wat die klitser laat klits. Jy draai hom teen ’n geweldige tempo. Ma kry die eerste beurt en dan ons drie oudstes op die ry af, wanneer die een voor jou se arms te moeg word om aan te gaan.

In Ma se kombuis word koeke nie met baldadige kleure versier nie. Alles word in sagte pastelle gekleur, die skuimpies ook: madeliefiegeel, wit, roospienk, babablou en mentgroen. Elke kleur het sy eie geur: wit vir vanielje, suurlemoen vir geel, aarbei vir pienk, blou is bessiegeur en mentgroen is natuurlik peperment. Ma vorm elke skuimpie self op bruinpapier en droog hulle in die louoond uit. Hulle smelt in jou mond. Oom Willie sê hulle is ‘pure bedrog’, maar vir my proe hulle na die verganklike lekkerte van feesvier en jonk wees.

Die sonskynkoeke staan op ’n ry op die spensrak en dan kom die heerlikheid. Ons kinders kry elkeen ’n koek om te versier. Ons baklei oor wie Simon se koek moet versier. Hy is die werfhulp en ons kinders groot held. Hy is die een wat vir ons diertjies uit kameelboomwortels kerf en vir ons babahasies of -dassies bring en help grootmaak tot ons hulle onder baie trane, weer in die veld kan los. By hom kry ons elke somer elkeen ’n nuwe kettie en as ons in die veld seerkry, abba hy ons weer tot by die huis dat Ma pleisters kan plak. Sonskynkoeke kan ons versier soos ons wil. Ons maak hulle rooi soos granate, pers soos ’n koningsmantel, so geel dat die son skaam word en so groen dat dit giftig lyk. Simon se koek word ekstra dik geplak met versiersuiker. Ons bestrooi die koeke met blinkers en duisendtjies tot hulle soos ’n Namakwalandse lente lyk en ons eet versiersuiker tot ons soet en taai is.

Die lekkerste is as ons Ou-kersaand vir die skaapwagters hulle koeke gee saam met hulle krimishemde en hulle kanne gemmerbier. Want hulle is blydskap is deel van ons kersvreugde en ons leer klein-klein iets van die ware gees van Kersfees.

Ou-kersaand sluit ons af met ’n snytjie van Ma se Kerskoek. En jy proe genade, hoop en liefde in die vrugte, die geur, die tekstuur. Maar veral liefde.

 

Wie bly in hamerkop se nes?

Die kolgans hou die vrou agterdogtig dop.


Egyptian-Goose-Kolgans


Die kolgans hou die vrou agterdogtig dop toe sy haar klere afstroop. Die vrou stap die troebel water in. Die kolgans skel hard.

Die grond raak onder die vrou se voete weg en sy draai op haar rug en dryf saam met die trae stroom. “Skel maar,” sê sy vir die voël en roer haar bene in die water. “Ek ken jou soort. Kastig onseker, weerloos en dan slaan julle toe. Staan net en kyk hoe ons ander verdrink.”

“Ghauk!” sê die kolgans. Sy het immers niks met die vrou se ellende te doen nie. Mense kan so vreeslik wroeg. Daar sit die vrou se nes op die wal van die rivier. Warm, droog en hopelik skoon. Te oordeel na haar kurwes, het sy heeltemal genoeg te ete.

“Hou jou simpatie vir jouself, dis nie jou man wat jou vir die kerk se orreliste gelos het nie. Julle paar lewenslank. Bou ’n nes. Of vat een, nes julle wil. Ha! Al daaraan gedink? Dat die hamerkop dalk weer sy nes wou gebruik? Toe lê jy jou eiers daar. En jy en manlief skel en raas tot die hamerkop die aftog blaas. Ek het julle dopgehou.” Die vrou hou op met water trap en sak stadig weg. Die water sluit byna geluidloos oor haar en stoot rimpel op rimpel na die oewer.

Die kolgans swem in wye sirkels om die plek waar die vrou verdwyn het. Sou die simpel ding haar wou vang? Dalk is die vrou ’n otter. Die kolgans sien dikwels hoe die vrou in die vroeë oggend of na sononder in die rivier swem en duik. Soos ’n bleekwit otter rol sy glad en skoon om in die water en dryf vir lang tye rond.

Die vrou breek die wateroppervlak digby die kolgans. Sy skiet halflyf uit die water wat klotsend terugval van haar lyf. Die vrou hyg na haar asem.

Die kolgans swets luidkeels en styg skellend op uit die water. Toe sy terugkyk, sien sy die vrou se gesig vertrek. Die kolgans ken pyn. Die soort wat seermaak as die windbukskoeëltjie deur jou sagte vere dring. En die soort wanneer ’n otter jou kuiken uit die nes kom haal. Dis hierdie laaste soort pyn wat die vrou pla. Die kolgans draai terug, land naby die vrou en swem in klein sirkels om en om op dieselfde plek.

Die vrou glimlag. “Jy laat my baie aan haar dink. So, in die stemmige grys-bruin sondagrok met die maagdelike wit hier en daar. Net die rooi bek en beentjies om julle jagsheid te wys. Stil en rustig tot paartyd. Maar in die liefdespel! Toe hy een nag nie huis toe kom nie, gaan ek hom soek. Ek kry hulle by haar huis. Dis toe wat ek hulle hoor. In die slaapkamer. Hulle was mooi, so bymekaar. En luidrugtig. Toe weet ek, my beste jare is verby. Ek het ’n stalker geword. ’n Afloerder van ander se lewens.” Die vrou raak weer weg onder die water.

Die kolgans wieg in die rimpels wat die vrou veroorsaak. Haar maat roep en sy vlieg op en gaan saam met hom wei in die groen landerye teen die rivier.

 

Drie dae later, toe die polisieduikers die vrou se opgeblase lyk tussen die riete stroom af van die boshut waar sy vertoef het, kry, lê die kolgans die laaste van haar twaalf eiers in die hamerkop se ou nes. Die broeityd het begin.

 

Die agste Maart: Internasionale Sprokiesdag

Regtig? Van alle moontlike dae – ’n Internasionale dag vir sprokies. En tog, waarom nie. Sprokies beteken dat mens vir ’n oomblik kan wegglip uit die harde werklikheid en jou in ’n fantasiewêreld verloor waar daar nog sekere beginsels geld en dit ten alle koste verdedig word. Sprokies vertel van groei, van die aflê van kindwees en onskuld sodat jy wysheid kan bekom en drake op jou pad kan verslaan. Sprokies is die ondergrond van ons daaglikse bestaan. Sprokies verdedig die goeie, oorwin die kwaad en wys die nadeel van jaloesie, bitterheid en wraak uit.

As jy jou eie sprokie moes skryf, hoe sou dit lyk en klink en in watter kleure sou jy dit verf?

20180308_101559_HDR

Die sprokie wat ek wil vertel kom uit die vorige eeu. Dus begin dit, soos alle goeie sprokies met: “Lank, lank gelede was daar ‘n prinses.

“Sy was nie die mooiste prinses nie en sy was klein en kort. Tingerig, het die oumense gesê. Sy was vrolik en nuuskierig, behulpsaam en haar hart was sag en oop vir die ellende van ander mense. Sy het oumense verpleeg en versorg, ’n moederlose dogtertjie grootgemaak en opgevoed en toe sy dertig was, daag haar ridder op.

“Hy kom nie op ’n wit perd nie, hy kom met die trein in die vorm van ’n een bladsy brief op blou papier in blou ink geskryf met ’n nib-pen (die soort wat nog in die inkpot gedoop moet word). Sy handskrif is sterk, maar ongevorm, soos die van iemand wat nie gewoond is aan skryf nie. Sy woorde is eenvoudig:

            “Ek het by my ma, Anna Smit van jou gehoor. Ek weet jy ken haar familie en die van my pa ook. Jy weet dat hulle goeie mense is en dat hulle harde werkers is.

        Ek bly alleen op ’n plaas en is soms eensaam Ek is dertig jaar oud en ek wil graag met jou korrespondeer met die oog op ’n moontlike huwelik tussen ons.

        Indien dit jou en jou ouers se goedkeuring wegdra, sal ek graag van jou per kerende pos hoor.

        Groete

        FG Venter.

          “Prinses Christina lees die brief. Sy weet sy sal in haar eie land, nooit regtig deel hê aan ’n koninkryk nie. Toe bespreek sy die brief met haar ouers en met hulle goedkeuring korrespondeer sy met Koning Frans Venter, van die koninkryk op die rand van die Namibwoestyn.

“’n Brief neem ’n maand van die dorp in die mooi Boland tot by die eensame plaas waar die koning bou aan die welvaart van sy ryk. Drie maande na die eerste brief, vra hy die prinses om te trou. Sy stem in.

“Hy reis per trein om sy bruid vir die eerste keer in lewende lywe te sien, maar sy hart bly agter by die diere op sy grond, by die kampdrade wat blink in die sonlig en by die windpomp wat water diep onder die grond gaan haal en in die splinternuwe sinkdam gooi. Maar toe hy van die trein afklim, het hy sy flenniebroek en wit hemp aan en hy is so aantreklik soos enige koning kan wens om te wees.

“’n Seun van die mense by wie die prinses die dogter versorg, kom hom op die stasie haal. Volgens die gebruik van daardie tyd, mag die voornemende huweliksmaats nie alleen in mekaar se geselskap wees nie.

“By die huis van haar ouers, wag sy op die prins. Christina het haar hare in ’n kroontjie op haar kop gevleg en sy dra ’n groen wolrok wat haar oë beklemtoon. Daar is ’n blom in haar hand. As sy van die prins hou wanneer sy hom sien, sal sy die blom vir hom aansteek. Indien nie, sal sy die blom aan haar pa gee om vir haar aan te steek en haar pa sal die koning inlig dat sy hom nie wil hê nie.

“Toe hulle mekaar sien, weet hulle dat hulle pad moet saamloop. Lank voor die tyd van blomme of goeie maniere en etiket en reëls, is daar al bestem dat hulle een sal word.

“Hulle trou in die herfs van daardie jaar, na die milde reën Frans se plaas in ’n paradys omskep het. Die seremonie is eenvoudig en hulle reis per trein, terug na die plaas, drie dae en drie nagte. As huweliksgeskenk verander die koning sy plaas se naam na Regina (Koningin), ter ere van sy vrou.

“Die koningin leer ’n nuwe wêreld ken. Sy leer sy familie ken. Sy ma en susters is sterk vroue en sy voel haar tuis onder hulle sorg en aanvaarding. Sy broers behandel haar soos hulle hul eie vroue behandel – met respek, waardering en liefde.

“Ja, die draak is daar – droogtes, siektes, armoede en die grenslose verlange na haar eie mense en die eensaamheid. Daar is ook die tallose vreugdes: Frans dra vir haar veldblomme aan in die reënmaande. Soms skiet hy vir haar ’n paar vlakpatryse of bring veldheuning in ’n emalje skottel huis toe.

“Hulle kinders word gebore en Koningin Christina se lewe is vol en ryk. Sy leer alles wat sy kan. Leer haar kinders onafhanklikheid en selfstandigheid. Met die jare verlang sy al minder na die koel dorp in die Boland en groei sy vas aan die kameelbome, die sandduine, die klipkoppe en die kringe rante om haar wit kalkwerf.

“Sy plant vyebome en granate; leer om turksvye te skil en biltong te maak. Sy kook seep en sy vertel die oustories van haar nuwe land vir haar kinders voordat sy die komberse teen die aand se koue om hulle vasdruk.

“Sy en haar prins word oud, tevrede met hul lewe sterf hulle, diep in die tagtig, twee jaar uitmekaar.

“Nou waai die woestynwind oor hulle eensame grafte en die son kom op en gaan onder.

“En as ek die sprokie moes inkleur, sal dit in die kleure van die Namibduine wees wat altyd verander en die kleur van die somergras, vol in die saad. Bo-oor alles sal die blou lug buig en op die agtergrond sal daar iets silwer wees vir die magiese nagte in die veld.”