‘n Brief vir Phillip – 19 April 2019

 

Môre Ouma-se-kind,

img-20190411-wa0002-e1555064613155.jpg

Dit is tyd vir jou tweede verjaardag. Dis dié dat ek nou weer skryf, nes die vorige jare. Hierdie briefies is vir later se lees, wanneer jy groter is en beter kan verstaan. Mamma sal hulle vir jou bêre en eendag vir jou gee wanneer sy reken dit is nodig.

Nee, ek weet nie regtig hoekom ek hulle skryf nie, Seun. Maar ’n ouma se hart is vol liefde en omgee en ek wil hê dat jy moet weet: Ek het jou lief gehad vandat jy jou eerste asemteug gegee het tot nou. Ek sien jou so min en jy word so vinnig groot, dat ek bang is ek kry nie al my gesels met jou afgehandel teen die tyd dat ek in die kis klim nie.

Ek merk op dat jy die jaar op Goeie Vrydag verjaar. Toe ek vanoggend my dagstukkie lees, is die gebed onderaan vir my besonder kosbaar: Ek het net vir U, Here Jesus. U is genoeg. Tot eendag… en daarna. En, vervolg die skrywer (Barend Vos) vir sovele kere as ons val, is dit die Here wat ons in sy hande vang.

Ek kan my voorstel hoe Jesus ons ’n rukkie vashou tot ons van die skok van ons dwaasheid en kortsigtigheid herstel het en ons laat gaan. Terug in die lewe, nog ’n kans, nog ’n geleentheid om Hom te eer en lief te hê.

En dit is wat Ouma hierdie keer en elke dag van jou lewe vir jou bid: Dat jy altyd bewus sal wees van die Vaderhand bo jou, onder jou en troostend om jou gevou.

Verlede jaar het jy grense begin toets, het jou persoonlikheid begin ontwikkel en het jy baie nuwe ontdekkings gemaak. Hierdie jaar gaan dit verder – jy gaan leer om jou eie klere aan te trek en trappe te klim . Jy gaan liewer alleen speel as saam met maatjies en jy gaan ontdek dat jy n seuntjie is. Jy gaan nog meer onafhanklik word. En natuurlik gaan jy jouself meer laat geld en gaan jy en pappa en mamma baie meer met mekaar baklei.

  • MAAR: Hulle liefde vir jou sal nooit verander nie.
  • Hulle sal atyd probeer om jou met wysheid en liefde te lei.
  • Hulle sal geld en goed opoffer om jou toekoms te verseker.
  • Hulle sal jou voed en klee en versorg ten koste van hulle eie gerief en persoonlike behoeftes.

 

Maar nou wil Ouma eers vir jou iets vertel wat jy hier kort voor jou verjaardag oorgekom het. Mamma het dit so mooi en helder beskryf dat ek dit nie verlore wil laat gaan nie. Ons bêre dit hier in die brief tot jy dit self kan lees.

Laat een aand, vroeg in April 2019, stuur Mamma vir my die volgende What’s App boodskap:

“’Ma sal nie glo watse aand ek nou gehad het nie.

Bekommerd dat daar dalk iets op die plaas kan fout wees, antwoord ek terug: Wat het gebeur?

Sy antwoord:

Eers sit ek rustig by die TV en Boeta sê vir my hy’t gebol. Ek weet dadelik, hier is nou tjol. Nouja, die hele mat vol loperige groen bol en teen sy bene af. Ek tel hom op en hardloop badkamer toe want ons gaan nou sommer bad. Daar word hy so naar vir homself dat hy die badkamer bekots. Net as ek hom uit die een kotskol het en op ’n ander plek neersit dan kots hy weer. Hoe meer ek se moenie kyk nie hoe meer kots hy nog ’n stukkie aan. Oeg, nee, dit was ’n moerse gemors. Ek weet later nie meer hoe ek dit het nie. Nou ja, ten einde laaste het ek hom skoon en sit hom kaalgat op die bed neer en sê: Nou sit jy en jy kyk niks! Waar begin ek tog skoonmaak? By die bol in die TV-kamer, of by die kots? Ek besluit toe om by die bol te begin. So piekel meneertjie agterna. Ek vee eers op met handdoekpapier en dan word dit gespuit en geskrop. Ek sien hoe Boeta kyk en ek sien hy word so rooi en dan sê ek: “Moenie kyk nie. Dan kry hy dit onder beheer.

‘Eindelik is die TV kamer skoon. Nou lê die badkamer nog voor. Die bol was ’n vulletjie teen daai kots. Dit was kaaskrulle van vanmiddag, kaassmeerbroodjie en druiwe. En toe sien ek die pasta word sommer heel ingesluk, want so het dit op die mat beland. Dit is gemeng met appelsap en ’n helse kwota slym.

‘Ek staan en kyk die spulletjie so en ek wonder moet ek nie sommer die mat moet uitruk nie. Dit gaan minder moeite wees. Ek gaan haal toe maar handdoekpapier en begin optel, Hoe meer ek optel, hoe meer glip dit af. En kort-kort wil Boeta loer en ek raak benoud. Ek gaan haal ’n checkers-sak en tel op. Twee rolle handdoekpapier later en als is redelik skoon. Nou vir die skrop. Nou ja, ’n ewigheid later en papnat gesweet is dit darem opgeruim en ek’s sommer heel sonder eetlus. Wat ’n gedoente!

‘Toe ek in die kamer kom, lê die mannetjie rustig en slaap op my plekkie van die bed. Ai, Moederliefde!’”

Al wat nou oorbly, is dat Ouma se kind ’n heerlike verjaardag by die see moet hê. Ek hoor jy gaan ’n trekkerkoek hê, wat Ouma Lizel gaan bak. Sy verlang so na jou en jy na haar, dat sy jou gaan op soen. Ek gun haar dit, want ek weet hoe broos ’n oumahart kan word.

Vir jou wens Ouma baie liefde en hope speelgoed en al die vryheid wat ’n plaaseuntjie durf hê. Mag daar altyd in jou lewe, beeste en perdjies wees en motorfietse en honde. Ouma wens ook vir modder en water en sand. Geniet jou tweede jaar op aarde en mag jy baie mooi onthougoed vir later jare bymekaarmaak.

Liefde,

Ouma.

Advertisements

Koos Jordaan se stoepbegrafnis

pexels-photo-116909.jpeg
Photo by Mikes Photos on Pexels.com

 

Die stoep voor Ouma se huis was wyd, van sement en liggeel gekleur.

Ouma skil groente by die kliptafel langs die kombuisdeur. Sy gee so ’n runnik-laggie sê: “Ai, as die ou stoep darem kon praat.”

Ek kyk op. My werk vir die Saterdag is om Oupa se waterkan, ’n groot glasbottel, oorgetrek met twee lae goiing en gestop met karakoelwol, nat te gooi. Sy hangplek is onder die stoep agter die klimop wat ’n deel van die stoep toerank.

“Dink ek nou mos aan die dag toe ou Koos Jordaan dood is. Opperste ou skurk gewees. Vroueslaner, godloënaar, noem maar op. Nie ’n sonde op hierdie wêreld nie, of ou Koos het hom al gedoen,” sê Ouma en gooi die wortelskraapsels in die blikemmertjie met hoenderkos.

Ek los die natgooiery en gaan sit op die stoeptrappie om lekker te luister.

“So kom Dominee, toe nog ’n jong mannetjie wat als met liefde wou regmaak, sommer vroeg die oggend na ou Koos se afsterwe hier aan. Koos se vrou, Jacoba, het kom vra of dominee hom sal begrawe. Uit die kerk. Maar toe sy vra, is Rooi Org met sy klein sieletjie, ook by. En ‘Nee!’ sê hy. ‘Die man was ’n volslae heiden’. Dominee wikkel dié kant toe en probeer Rooi Org só omkeer, maar verniet. Die ou dreig met die Sinode en dring aan op ’n kerkraadsvergadering met voldoende kworum om uitsluitsel te kry.” Ouma tap die geel emalje skottel vol water en gooi die geskilde uie, wortels en aartappels daarin.

My mond water sommer. Vanmiddag eet ons lekker wortelbredie. Peperig met ’n stukkie vet kortrib daarin. “En toe, Ouma?”

“Kindjie, toe is dit nou ’n affêre. Jacoba is ’n goeie vrou. Haar kinders christelik grootgemaak en die oudste dogter vir onderwyseres met haar erfgeld laat leer. Die twee seuns is voorvatters in die gemeente en elke Sondag in die kerk. Terwille van Jacoba en die kinders is die dorp toe in twee gedeel. Party vir ’n kerkbegrafnis vir Koos en die res daarteen.” Ouma skud haar kop en dra die bak groente kombuis toe.

Ek drentel agterna en hou Ouma dop toe sy die die geel teepot uit die rak haal en die ketel op die warmste plaat van die Dover skuif. Ek gaan sit op Oupa se stoel en wag vir die tee en die storie.

“Hulle skraap die kerkraadslede in die dorp bymekaar. Dominee ry self na die naaste plase toe en Sersant Viljoen kry opdrag om, soos hy patrollie ry, almal te verwittig van die Spesiale Kerkraadsvergadering. Dis toe eers Dinsdag en die vergadering is belê vir die Saterdag. Intussen hardloop die Wolsley wat die hospitaal se genaratortjie trek, dag en nag, want dit is April en die dae nog warm. En Koos lê in die hospitaal se koelkamer.

“Ai, Kind, daar is net drie telefone op die dorp: by die polisiekantoor, by die dokter en die poskantoor. Maar teen Vrydag lyk dit soos nagmaal soos die boere die dorp binne ry. Maar dis so al of die feestelike gevoel van ’n nagmaalsnaweek ontbreek. Die dood is ’n ding wat stemmigheid vereis en jou laaste rusplek is belangrik. En so, in die gedempte atmosfeer kom die berig van Suster Huibrecht dat die Wolsley-enjintjie hik en hoes en die Voco-dampe staan blou oor die hospitaal. Al wat backyard mekkênniek is, ruk op na die hospitaal. Die tyding is sleg: Die enjin is in sy glorie en die koelkamer se termostaat staan op drie grade.

“Geil Giel bied sy eie enjin aan. ’n Lister. Die ou ryk vabond is ouds teen ’n kerkbegrafnis vir Koos, maar hy is seker ook maar bang die olie in sy lampie raak gedaan. Boonop lê sy skoonma op sterwe in die einste hospitaal en dalk het sy vrou hom bietjie aangeroer.

“Dis toe dat ek weet, ek moet plan maak. Ou Koos is nou die verpersoonliking van boosheid, maar om op Geil Giel se genade koel te bly, is ook maar ’n nikswerd genade. Loop ek toe Vrydagagtermiddag hier oor pastorie toe, bordjie handtertjies, blik kleinkoekies en van Oupa se mooiste grasblomme in die mandjie. In die pastorie se kombuis lyk dit naar. Arme Mevroutjie wikkel daai maer lyfie, maar die bestellings vir tee en koffie stroom so vinnig in, sy kom nie by die skottelgoed was nie. Haar gesig is pure verligting toe sy my in die deur sien staan. ‘Ai Tant Grieta, ’n engel het jou gestuur. Asseblief, help. Is dit eetgoed in die koekblik? Ek is boomskraap. Druk die blomme sommer daar in die waterbeker. Ek vat solank hierdie skinkbord deur.’

“Dis toe nou soos al wat gemeentelid en kerkraadslid hul saak vooraf kom stel en dominee se guns vir hul siening probeer wen. Ek takel die skottelgoed en maak tee en koffie aan die tou tot seker goed seweuur die aand. Toe sit ek en Dominee en Mevrou om die kombuistafel en kan ek mý saak stel: Kyk, Dominee, ek en jy weet Koos was ’n verleentheid vir al wat christenmens is, maar vanaand sê ek jou: as jy die man wil begrawe, is my stoep en voorkamer tot jou beskikking. Ter wille van sy vrou en kinders. Maak nou nie saak wat die kerkraad besluit nie.

“Nou ja, die Lister loop, Koos bly koel en Saterdag is die hele kerkraad teenwoordig op die vergadering, behalwe Dawid Droëpan wat doer op die rand van die Dal van doodskaduwee boer. Die vrouens kom klompies, klompies bymekaar in dié of dáárdie se huis. Hulle hekel en skinder die wêreld plat en vir ou Koos en sy familie in die besonder. Ek laat kom vir Loutas om die stoep te was. Lekker dikbek oor die Saterdag se werkery, maar ek maak of ek niks sien nie. Ek laat dra stoele uit en leen by die wat wil my wil help, nog. Kind, ek ken mos mens, nuuskierig verby. Ek bak ekstra brode en sit twee potte sop op die stoof. Jou ma maak ’n paar kranse van palmblare en grasblomme vir die kis. Ons is nog besig toe Oupa halftwaalf die nag, vaal van honger en moedeloos ge-vergadering, by die huis kom.

“‘Die teerling is gewerp, vertel Oupa toe ek hom met koue boudvleis op boerbrood en koffie gelawe het. Jou stoep is môre, direk na die erediens, die begrafnislokaal.’

“Ek vra hoe was die vergadering. ‘Ai Vrou, die ou swartspan was moeilik. Ou Giel dreig om oor te loop na die Apostole as ons Koos uit die kerk begrawe, haal aan uit die Bybel van dooies wat hul eie dooies moet begrawe en meng jou nie met die sondaars nie en al so. Dominee paai en praat mooi, maar dis net ek en Swart Sarel en die nuwe onderwysertjie, Awie Aanhaling wat vir Koos se kerkbegrafnis is. Awie gooi ewe vir Giel met ’n teenvers: Jy moet jou naaste liefhê en sommer jou vyand ook. Dis toe op die, dat Dominee die saak finaal besleg en almal stem saam, beste sal wees, as Koos maar ’n stoepbegrafnis kry.’

“Nou moet jy weet, ou Koos was ’n verkeerde mens, maar daardie Sondag, stroom die hele gemeente na hierdie stoep toe, konsuis dan nou uit respekte vir Jacoba en die kinders. Die wat nie sitplek kry nie, staan. Die sitkamer en die kombuis en die gang is net mens. Maar dominee vat hulle vas op daardie begrafnis. Hy praat nie oor ou Koos nie, nee. Hy looi hulle oor hulle liefdeloosheid, kleinlikheid en ‘wie sonder sonde is.’

“Ons gaan in ’n lang, lang stoet na die begraafplaas. Voor die hek staan die bruin mense drie-dik in rye en wag Koos se kis in. Sies tog. Vir hulle het Koos ook maar nie genade gehad nie. Wou ook maar seker maak die ou is regtig toegegooi. Hulle sing toe te aandoenlik by die graf: Uit dieptes gans verlore …

“Terug hier by die stoep, is dit net kos, mense en gemoedelikheid. Almal wat het, bring iets saam. Daar is tot hoenderpastei en begrafnisrys en poeding. Soos dit op ’n ordentlike begrafnis hoort. Ek wil amper sê, dit was die beste en lekkerste begrafnis wat nog in die dorp gehou is. Ons kuier tot laataand en Maandag is die helfte van die dorp se vrouens daar om te kom help met die opruim.”

“Dis net, toe Jacoba my kom groet na die afloop van alles, sê sy, traanloos soos sy die hele tyd was: ‘Ek is jou baie dankbaar, Sus Grieta. En die Dood ook.’ Sy bly bietjie stil en kyk my toe reguit aan. Haar oë loop oor van hartseer. ‘Maar die Here alleen weet, ek sal my Koos mis.’

Ouma vat die vuuryster en roer die kameelhout in die Dover dat die vlamme hoog opvlam. Dis amper of sy kwaad is. “Nou vra ek jou,” sê Ouma oor die vlamme na my kant toe.

Ek sit en huil al buite op die stoeptrappie. Begrafnisse is hartseer.

 

 

Gebed om ‘n koel dag

20181201_190427_hdr.jpg

 

Die dag het soos gewoonlik begin. Ek het wakker geword toe Pa kort ná vieruur die gangdeur agter hom toedruk en waterketel by die kraan vol tap. Toe hy Ma se koffie op haar bedkassie neersit, stoot ek die lappieskombers van my af en loop kombuis toe.

Ek sit op die riempiesbank en ril effens van die koue, want al is dit middelsomer, is die nanag koud. Ek hoor Pa en Ma fluisterpraat in die kamer, toe Pa se voetstappe in die gang.

“Môre, Meisiekind,” sê Pa en skink my koffie in my klein, blou blikbekertjie. Hy haal sy Bybel en dagboek van die rakkie af en begin met sy stiltetyd, soos elke ander oggend. Hy lees klaar en bid lank. Hoe droër die veld word, hoe langer bid Pa soggens. Toe soen Pa my en ry skaap toe.

Ek wag tot ek die bakkie se dreuning nie meer kan hoor nie en  loop in my nagklere by die kombuis uit en oor die koue sementstoep. Daar is ’n vreemde stilte oor die werf. Nie eens die mossies begin raas onder die dakkappe nie en Ma se bont haan kraai onnodig lank en hard. Daar is nog geen teken van die son wat agter Loskop moet opkom nie. Ek stap verder en draai eers om toe ek die damwal in die droërivier voor my kan sien. Alles is droog en lelik, maar in die skemer is die lyne van die doringbome sag en mooi en die klippe en rotse teen die hange lyk donker en geheimsinnig.

By die huis is Ma en Ouma al in die kombuis. Ouma het van die Kaap af kom kuier. Sy is Ma se ma. Ons is nie vreeslik erg oor haar nie, want haar mond trek bitter af en haar woorde smaak soos gal. Die stukkie van die ‘woorde soos gal’ het ek gehoor toe ons Liefouma dit vir Tant Susie vertel het.

“Waarom is jy nog nie aangetrek nie,” vra Ouma Kaap. “So ’n grote vroumens en jy loop in jou pajamas rond. Voor die volk.”

“Het jy al bietjie koffie gehad?” probeer Ma die slae uit Ouma Kaap se woorde haal.

“Bederf nou, bedroef later,” mompel Ouma en slurp ’n leksel koffie uit haar piering op.

“Breg! Ek het ’n geheim, ek het ’n geheim,” sing Anna uit die kamer.

“Gaan hoor tog! Sy is al die hele oggend uit haar velle. Is die weer toegetrek buite?” Ma tap water in die pappot en ek luister eers na die sjorgeselsie van die water en die pot voordat ek antwoord.

“Nee, Ma, die lug is oop. Maar die son is nog weg.”

“Kan nie wees nie.” Ma sit die pot vol water op die stoof en loop uit om na die lug te kyk.

Ek en Ouma loop agterna, maar in die deur gryp Anna my nagrok vas.

“Breg, dis my geheim. Hulle gaan so bly wees. Die son gaan nie vandag opkom nie.”

“Jy’s lekker simpel. Kom ons gaan trek aan. Ma is nou-nou op ons. Die son kom elke oggend op. Al is daar ook wolke in die lug, die son kom op. Oor die Here dit so bestem het,” aap ek weer vir Liefouma na.

Ma en Ouma is buite op die werf. Hulle staan skuins voor ons venster en kyk na die Ooste. Die kommerlyne op Ma se gesig kerf dieper en Ouma Kaap lyk verbouereerd, amper bang.

“Moeder,” begin Ma, “is dit dalk die oordeelsdag?”

“Kan wees,” knor Ouma. “Bra ontydig ook. My dinge is nog vêr van agtermekaar.”

“Hemeltjie ons, Moeder! Dis nie nou tyd om so te praat nie. Kom ons gaan in. Hierdie skemerte maak my onrustig. Dalk is hier ’n storm agter die rante en die stof skerm die son af.”

Ons is net in ons drarokke vir die dag toe Ma om die deur loer. “Kom kombuis toe. Ek wil julle nie onder my oë uit hê nie. Hier is iets vreemds aan die gang. Dis al byna tienuur en dis nog skemer buite. Die hoenders is nog nie op nie.” Ma se oë is groot en bang.

Anna spring op haar bed en dans In die rondte. “Ek het gebid. Ek het gebiiid die son moenie skyn. Vir net een, net een ou daggie. Koelte, koelte en vir Ouma en Ma. Ek het gebid-bid-bid.”

“Af van daardie bed af! Kom hier en vertel my presies wat jy nou gesê het.” Ma se stem is hard en koud. Sy klink amper soos Ouma Kaap.

Anna slaan gat-oor-kop en kom op haar voete voor Ma te lande. “Ek het vir Liewe Jesus gevra hy moenie dat die son vandag opkom nie.”

My sussie, my waaghalsige, onmoontlike sussie se gesig dra ’n gloed van geluk. Daar is soveel vreugde in haar oë en haar lyf dat ek gelukkig voel, al weet ek hier is nou groot drama.

“Jy het wát? Gebid? Hoekom.” Ma se stem is so sag dat ek sommer weet sy is lus en huil eerder as om met Anna te raas.

“Ja, Mamsie, gebid vir koelte vir Ma en Moeder-uit-die-Kaap. Dat julle net ruuustig kan sit en gesels in koelte en vrede.”

Ma bars in trane uit.

“Godsjammerlike heiligskennis,” tier Ouma, “die klein merrie moet geneuk word tot sy nie kan loop nie. Hoe kan ’n bogkind sulke dinge doen. Julle is te sag met die kinders, Johanna. Hier gaan niks goeds van kom nie.”

Ma droog haar trane af. Sy lag effens. “Ai, Annatjie. Jy is darem ’n ander entjie mens.” Ma gee Anna ’n drukkie en vervolg in Ouma se rigting: Ek dink die kind het goed bedoel. Ek sal dat Hendrik vanaand met haar praat. Hy het ’n slag met die meisiekinders wat ek nie het nie. Mooi verduidelik en als.”

“Kyk die son!” sê ek versigtig.

Anna begin droewig huil. “Nou is my hele gebed verniet.” Sy loop snikkend na ons kamer en val op die bed neer. “Ek sal maar hier vir Pa wag,” huil-praat sy, “al neem dit vir ewig. My lewe is tog verby.”

“Pa het gesê hy gaan eers vanaand by die huis wees. Kom ons speel hier in die kamer. Mevrou-mevrou, dan hou ons biddag vir reën. Jy kan die dominee wees.”

“Nee,” beslis Anna, “ek bid nooit weer in my lewe nie. Ons kan mevrou-mevrou, maar dan hou ons net teaparties.”

Pa kom droog sononder by die huis aan. Sy gesig is vol stof en daaronder gloei sy vel rooi en skrynerig van die son en wind, maar sy mond en oë lag. “Ek het vandag die mooiste ding gesien. Iets wat sê die reën is aan die kom. ’n Dik laag vog het uit die noordooste begin instoot. Toe ons bo-op die bakenskop is, kon mens dit duidelik sien. Nog drie dae!”

Ek en Anna begin ’n wilde reëndans van geluk en vreugde om Pa en Ma uitvoer en hulle kyk met blink oë na mekaar.

“Dink Pa die rivier gaan afkom?” vra ek en tol weg uit ons dans.

“Hier kom groot reën,” is al wat Pa sê en loop die huis in om te gaan was.

Ek weet nie wat Pa alles vir Anna gesê het nie, maar drie dae later trap die reën met ’n witspoor teen die rant ar. Anna bid haar dankgebed. Teen die vierde oggend, toe ons wakker word, lê die rivier blinkbruin en skop-skop teen sy walle met bollings skuim.

 

 

 

 

‘n Vakansiestorie vir die vaak

close up of wine and fruitsOns kuier by my kinders in Modimolle. Die somerhitte is versengend, maar teen die aand word dit koeler en ons sit buite onder die singende bosveldsterre.

Met ons aankoms by hulle was die bakkie nog skaars klaar afgelaai of die kleinkinders se kaskenades begin. Ouma moet kyk hoe hulle dans, sing en soos wafferse akrobate op die wipmat te kere gaan. En toe kom die strikvraag: “Ken Ouma ‘ek hou van kaas bra?’”

Nee, Ouma ken dit nie. Al die jare van my lewe was ek nog musiekgestremd en veel erg aan Afrikaanse sangers het ek nie.

“Jissie Ma,” tree my skoondogter tussenbeide, “ek weet nie van die song nie. Seker Koos Kombuis wat dit sing. Maar sy kom daarmee van die skool af.”

Nou sit albei dogtertjies op my skoot en om die beurt vra hulle vir stories. Soos die bekende stories deurgedraf en uitgeput word, word die versoeke al hoe vreemder.

“Vertel vir ons van ’n hoedertjie/eendjie/bobbejaantjie,” ens.

En toe die grand finale: “Ouma,” versoek Dogtertjie no.1, “vertel ons ’n storie van ’n aircon.”

Ek snak geluidloos na my asem. Wat nou? Hulle het ’n aircon (en ja, ek weet dit is ’n lugverrkoeler/versorger, maar ek is nou in my kleinkinders se milieu.) Hulle pa het vir hulle ’n aircon in hulle kamer gesit en dit is nog ’n wonderlike nuutjie vir die twee.

Goed dink ek, mens is net een dood skuldig en ek gaan dit my beste probeerslag gee. Ek val weg: “Op ’n dag, sommer soos gister of verlede week of ses maande gelede was daar twee dogtertjies wat nie snags kon slaap van die vreeslike hitte nie. Omdat hulle pappa vir hulle jammer was, het hy sy spaargeld gaan trek by die bank en vir hulle ’n aircon’tjie in hulle kamer laat installeer. Toe slaap die dogtertjies baie lekker in die koel lug wat die aircon maak. Maar op ’n aand toe loop die aircon en hy raas: Tjierr…tjieeer.

Die volgende aan tjieeer, tjierie, tjier die aircon en die aand daarna toe kerm hy sommer dwarsdeur die nag: Tjier, tjierie, tjierie tjieerrr. Te vreeslik kerm hy en die dogtertjies slaap baie sleg. Hulle staan moeg en kwaai die volgende oggeng op en hulle pappa sê: “Die arme aircon het seker ’n bearing geslaan. Ek sal die aircon-mekkaniek moet bel dat hy kom kyk wat is fout.”

Toe die kinders die middag by die huis kom is die man net mooi besig om die nuwe bearings in die aircon te sit. “Hy sal nie weer raas nie nie,” belowe die gawe man.

“Oom,” vra die twee dogtertjies toe mooi, “kan Oom hom nie so maak dat hy vir ons ’n liedjie sing in die nag dat ons lekker kan slaap en mooi drome droom nie?”

Die man frons. “Ek kan seker probeer.” Hy werk nog ’n rukkie aan die aircon en toe betaal Pappa hom en hy ry weer.

Daardie aand gaan die dogtertjies vroeg slaap. Hulle sit die aircon aan en hoor hoe sy waaier aan die buitekant begin loop. “Sjooor,sjoeke, swiees,” sê die aircon en die koel lug stroom deur die kamer. En toe begin die aircon sing: “Ek hou van kaas, bra.”

Vier onskuldige ogies staar my oopmond en ongelowig aan. Ek sien die twyfel oor hulle Ouma se geestestoestand.

Maar hulle pa en ma en oupa lag dat hulle oor die gras rol. Selfs die volgende dag bars hulle nog soms uit van die lag.

En ek? Ek voel gek. En des te meer toe ons met Oujaar by my oudste seun en sy vrou kuier. Hulle het twee tieners en toe Oupa nou die hele aircon-storie vir hulle onder groot gelag vertel, frons hulle dogter:

“Ouma, dis Jan Bloukaas wat dit sing, nie Koos Kombuis nie.”

Toe speel hulle die liedjie vir my en ek is dankbaar vir die bietjie musiekopvoeding wat ek ontvang op die laaste dag van die oujaar. Maar ek voel nog soos een gek op’et aarde, soos die ou kinds Nederlandse tante gesê het.

 

Die tyd van die vroue.

flame in candle

Ek lees vroeër die week ’n gediggie deur iemand wat vertel hoe haar huishulp met verlof gaan en sy die huishouding nou self moet waarneem. Dis nie vir haar lekker nie, want sy is “nie ’n huisvrou nie”.

Interessant, dink ek, want ek het baie keer gewonder as die getroue Selina wegstap met haar laaste pay van die jaar en haar bonus in haar handsak, wat dink jy Mevrou Montwedi?

Miskien is sy bly sy is van my perfeksionistiese streke ontslae vir twee weke. Dalk is sy bly oor die heel varkkop in die checkka wat sy saamdra. Ek eet nie varkkop nie, maar sy het my verseker vir haar is dit baie lekker. Sy het verduidelik hoe sy dit gaarmaak tot dit sag en romerig uitmekaarval.

“En ai, die ou kinnerkies, hulle eet hom dat die blink so omie lip sit,” vertel sy en lag lekker by die vooruitsig dat die kleingoed in haar sorg gaan lekker eet.

Ek sit by: Geld vir lekkergoed vir die kleinspan en koeldrankies, sit my kopergeldblik van die jaar in haar hand om vir die kleintjies uit te deel en sorg vir groente en aartappels om die varkkop te rek tot dit die hele familietjie kan laat eet.

Of dink sy dalk: “Jou suinige biets. Jy kon my maar ’n paar skaaptjoppe gegee het. Ek weet hoe lykkit in jou vrieskas.”

Miskien dink sy niks. Loop sy net vir oulaas die jaar die halwe blok tot by die taxi-rank, haastig want die wasgoed is nog vuil by die huis. Sy moet die kleintjies gaan bymekaarmaak, want as die skool gesluit het, is daar nie meer oppas virrie kinders nie. Dan issit elke man vir homself. En die grotes kykie, hulle speel net met hullese foune en hullese vrinne.

Miskien huil haar hart omdat alles wat ek gee en dit wat sy het en haar dogters wat al werk, inbring te min bly. Haar man het haar iewers die jaar gelos want “hy lus agter ou jong meisietjies aan”. Vandag toe ek vra of sy nie ’n stukkie van haar bonus wil bere vir January se kaalgat-tyd nie, sê  sy:

“Ek dink ek moet maar alles vat.”

“Jissie Selina, dit gaan so taai in Januarie, dan eet jy jou hele maand se pay op voor die einde van die maand.”

Sy lag verleë. “Nee, maar daar is nog geld wat moet inkom Januarie.”

Child pay, dink ek en knik. “Dis dan reg so.” Ek wil nie te veel uitvra nie. Ek sou dit haat as my werkgewer sy neus in my sake steek. Laat dit gaan. Laat sy maar bietjie van haar trots behou.

Sy stap weg. Sy gaan nou verf koop om die huis oor te verf. Alles binnekant is al skoon.

My huis is ook skoon. Maar ek is nou verantwoordelik vir die tuin, die wasgoed, die strykwerk, die vuil kombuisvloer aan die einde van elke dag en die stapel skottelgoed. Dit is ook goed. Dit hou mens nederig. Pa het my geleer dat jy nie van iemand kan verwag om jou vuilwerk te doen as jy dit nie al self gedoen het nie.

En so dink ek altyd aan hierdie tyd van die jaar as die “tyd van die vroue”. Dis die tyd waarin Maria haar laaste stil gedagtes gekoester het en seker reeds begin het met die voorbereidings vir die tog na Bethlehem. Of reeds op pad was daarheen. Eensaam in haar verwagting en al die vooraf gebeure. Bewus van die dieper dinge wat vroue oraloor in stilte en eensame gedagtes in hulle harte ronddra.

My gebede gaan aan al die wonderlike vroue wat in hierdie tyd die laaste voorbereidings vir hulle gesinne en geliefdes se Kersfees maak. Ek, wat ook ’n Ma en Vrou is, deel in julle opofferings en julle gebede vir vrede en liefde om die Kerstafel. Ek weet julle streef na die volmaakte Kersfees, hoe eenvoudig of oordadig ook al.

Maar die een ding wat baie vroue in hierdie tyd gemeen het, is sorg en voorbereiding en selfopoffering. Dis alles mooi en goed.

Onthou julle geliefdes en julself is net mense.

Die wonderwerk is dat almal rondom jou is. Die vrede is nie gewaarborg nie. Die ding wat saak maak is dat jy almal van hulle lief het, al waardeer hulle skynbaar nie jou pogings nie, al baklei hulle oor nietighede en al bederf hulle jou hele Kersprogram.

Jou liefde vir hulle is ononderhandelbaar.

Wees goed vir jouself in hierdie tyd en geniet die soet en die suur van familie-wees.

Geseënde Kersfees!

Sonbesoek

                                                 20180814_174247_hdr-effects

Op 4 Desember elke jaar, sluip die son oor die drumpel van die oop voordeur en glip tussen die stoel- en tafelpote deur en uit by die agterdeur. Die sonstrook gly oor die klippiesvloer van die ringmuur en kruip teen die braai se muurtjie op om soos ’n goue seëning in die leë vuurmaakholte te gaan lê.

               “Waar is julle? Vra die son. “Waar is die hout en die kinders? Waar is die vlamme en die vleis en brood?”

               Ek glimlag. Elke jaar van 4 tot 10 Desember seën die son ons braaivleisplek. Ek weet dit, want dit word tyd vir lekker kuiers en die liefde wat gaste, vriende en familie deel om vure dwarsoor die land. Die geur van vleis, brood en speserye is offerandes van liefde aan die gaste om die vuur. Die gloed van die wyn in die glas teen die blou lug gehou, is vloeibare vreugde oor nog ’n jaar se voleindiging.

Die son weet van die lekkerkry van die grapmakers, die bontpraters, die storievertellers en hofnarre. Daar gaan die vakansie om die vuur diep dinge gesels word: politiek, geskiedenis, godsdiens en gesinne. Harte word oopgemaak en die las van die jaar se swoeg word in die vuur uitgespoeg in stringe woorde en goue stiltes. Ons gaan ou dinge onthou en nuwe herinneringe skep.

img-20150328-wa0006-e1544429771910.jpg

Daar gaan soentjies gesteel word agter die digte blaredos van die jong palmboom en die soet melkasempies van die kleingoed gaan stories vertel vir ouma en oupa. Hulle gaan Kersfeeskonsert hou en sing met hulle stemmetjies soos silwer klokkies.

Ons gaan ryk wees, ek en jy.

Die son sak aan die anderkant van die ringmuur weg. Hy knipoog tevrede.

Die hart van ‘n vreemdeling

Photo by Pixabay on Pexels.com

Die hart van n vreemdeling bly n toe reistas ..

Soms, veral tydens ’n reis, sien jy iemand deur ’n motorruit, by die ingang van ’n supermark of op die roltrap en jy vergeet die gesig nooit weer nie. Iemand kyk skielik op net wanneer jy ’n boek terugsit op die rak in ’n biblioteek of boekwinkel en glimlag vir jou. Iewers in jou binneste herken jy iets van jouself in daardie persoon en jy glimlag terug.  Soms, op n onverwagte oomblik, dink jy aan die persoon en wonder oor die storie agter die vreemdeling.

’n Vrou staan op een van die hoogste rotse en die wind pluk haar hare in blonde slierte uit die swart doek wat sy om haar kop het. Sy strooi iets in die wind. Die wind gryp dit gretig en dra dit ’n ent weg.  Dit verdwyn buite sig.

               “Voer sy die meeue?” vra my man.

               “Dan moet sy simpel wees, want die wind maak dat hier nie eens ’n gulsige meeu is nie,” weerlê ek sy stelling. “Kyk, sy is heel in swart. Sien jy die kissie. Ek sweer sy kom strooi ’n geliefde se as oor die see. Dalk was hulle lief om hierna toe te kom toe hy nog gelewe het,” borduur ek, ewig die skrywer, voort.

               Man lag. “Jy kan nogal reg wees!”

               Die vrou stap by ons verby. Haar gesig het swaarkrylyne, maar sy is aantreklik op ’n verweerde manier. Haar mond is baie rooi.  Sy huil nie. Sy stap net. Haar gang is soepel en haar treë het die beslistheid van iemand wat ’n onaangename taak afgehandel het.

               Dalk , dink ek toe sy in die luuksemotor wat ’n entjie van ons af  klim, begin haar lewe nou eers.

               Die volgende dag ry ons terug. Ons laat die see en sy slegte weer agter en my hart loop al digby die huis toe ons in Meiringspoort stop vir koffie en dies meer. ’n Vrou en haar vriendin is entjie van ons af ook besig met koffie en ’n padkosbroodjie. Die vriendin kan ek glad nie meer onthou nie, maar die vrou self, onthou ek in detail. Sy was ’n groot vrou. Lank en goed gebou. Lieflike gesig en houding en wonderlike lang, donker, krulhare wat in die geniepsige wind om haar kop dwarrel. Sy dra ’n geelgroen rok wat mooi afsteek teen haar donker vel. En toe lag sy. ’n Lag wat jou aanraak, jou ligter maak, jou laat glo in voëls en visse; in drake en drakedoders.

               So ’n vrou, dink ek is ’n koningin uit eie reg. Ons ry en ek bêre die vrou in my kop.

                Vanoggendtoe ek die eerste geelgroen bloeisels van die soetdoring sien, dink ek weer aan die vrou in Meiringspoort. Ek wonder, nie vir die eerste keer nie, wat is háár storie? Maar die hart van ’n vreemdeling bly ‘n toe reistas vir die verbyganger, al het julle ook ’n oomblik in die wind gedeel.

Die mirtebos blom


 
Spierwit blomme met ’n naeltjie-geur
is genade wat teen droogtewind beur.
 

Die droogtewind waai al dae aaneen –
water is min en die reën bly ver.
Maar mirtebos blom op droogte se werf.

Bye dans om en om
oor die reinwit blomme in die son.
Suikerbekkies, skoenlappers en goue vink
kom haal die stroop wat die lewe skink.

’n Stuitige spreeu sit,
sat gevreet aan vye,
en skree beledigings in die wind.
(Gomtorre kan jy oral vind).

Spierwit blomme met ’n naeltjie-geur
is genade wat teen droogtewind beur.

Rooikappie #2018

Image result for Rooikappie images

Die man se skaduwee raak-raak aan die soom van Rooikappie se mantel. Rooikappie loer oor haar skouer. Die straatlig gooi die man wat haar agtervolg se lang skaduwee voor hom uit en sy gesig is in die donker, maar sy herken hom onmiddellik.

“Ag nee, dêmmit!” brom Rooikappie en rek haar treë om van die man weg te kom. Die eeue het hul merk gelaat en gister se pilatesklas was straf. “Sal die bleddie houtkapper nooit leer dat ek nie sy hulp nodig het nie,” skel sy saggies. Sy stap stadiger.

Die houtkapper het haar sprokie gesteel. Dit is wat daardie dag in die bos gebeur het. Sý was die mooi kind met die lang, goue vlegsels en die rooi manteltjie. Haar regte plek in die geskiedenis moes langs die van Raponsie, Sneeuwitjie en Aspoestertjie gewees het. Húlle tree as heldinne, prinsesse en koninginne uit die stryd. Maar nie Rooikappie nie. Sy is die stout kind, die een wat afdwaal en vir Ouma laat opvreet van die wolf! Almal is altyd verlig as die houtkapper in haar storie opdaag, vir Ouma red en Wolf doodmaak. Wolf was die enigste opwinding in haar lewe op daardie stadium. Nou is sy eeu na eeu niks meer as ’n sedelessie vir kinders nie.

“Rooikappie, asseblief! Staan bietjie stil, ek moet met jou praat,” roep Houtkapper.

Sy asem jaag, dink Rooikappie. Die eeue van hout kap en agter haar aandraf, het hulle tol geëis. Daar is mense wat al van haar ’n bevryde tipe Rooikappie wou maak. Die weergawe van Roald Dahl is die een waarvan sy die meeste hou. Rooikappie skiet die wolf bang, in sy kop met ’n pistool en maak vir haar ’n jas van sy pels. Lekker verby, daardie pistool, dink Rooikappie. Maar, hoe lekker ‘bang-bang’ ook mag wees, sy is gekant teen geweld en met wolwe op die rand van uitwissing, sal sy regkom sonder ’n pistool en ’n jas van wolfpels.

Rooikappie loer weer oor haar skouer. Die houtkapper is digby haar.

“Rooikappie, ek moet met jou praat.”

Rooikappie steek skielik vas en swaai om: “Goed Houtkapper, praat.” Haar stem is kwaai. Haar jeug is vermors. Die houtkapper kon hom maar oor haar ontferm het.  Al was hy arm, sou hy háár prins wees. Rooikappie het hom ontgroei, maar hy meng gedurig met haar forensiese misdaadondersoeke in; Jan Boontjierank ewiglik aan sy sy.

Eenkeer het sy in haar wit kerkrok vir hom gaan kuier op ’n Sondagmiddag toe

haar ouers ’n uiltjie geknip het. Sy het fyntjies geflirt, hom probeer uitlok. En toe niks. Loop saam met haar terug tot op die rand van die woud en stuur haar huis toe met ’n emmertjie bosbessies vir haar ma.

Op dorpsdanse het Rooikappie haar beste moves uitgehaal, grappe vertel en die houtkapper probeer jaloers maak met haar skoolmaats, maar verniet. Hy het haar fronsend beskou en met daardie irriterende Jan Boontjierank, gesels.

En hier is hulle nou. Rooikappie gooi die kap van haar mantel af. Laat hy sien. Help nie nou om agter haar aan te hol soos ’n jakkals wat ’n maat soek nie. Deur die eeue sy straatwys, fiks en gevaarlik geword. In die flou, geel lig van die straatlamp moet hy sien hoe grys haar twee vlegsels, hoe vol voue en plooie haar gesig en hoe dof haar oë geword het. Die gedagte aan Rooikappie met ’n bril, laat haar onverwags proes van die lag.

“Jy lag,” sê die houtkapper. “Vir my?”

“Vir die ouderdom,” antwoord Rooikappie vriendeliker as wat sy voel.

“Dis ’n helse ding, ja,” brom die houtkapper en kyk agterdogtig na Rooikappie. Toe vervolg hy: “Jy lyk goed. Vir jou ouderdom. Ek bedoel, dis darem al eeue?”

“Vergeet my looks,” sug Rooikappie. “Waarom agtervolg jy my so? Teen die tyd kan ek na myself kyk. Jy het gesien wat het met die Heks van Hansie en Grietjie gebeur toe sy dwelms aan my wou verkoop.”

“Ja,” sug die houtkapper. “Rooikappie het haar eie manier van dinge doen. Ek wil my verskoning aanbied vir al die jare. Ek weet jy was verlief op my. Ek moes al vroeër gepraat het. Eeue gelede al, maar ek het nie die moed gehad nie.”

Rooikappie kyk na die sterk gesig van die houtkapper. Dit lyk nog altyd of dit uit rots gekap is, al is dit verweerde rots. Hy is tog aantreklik, dink sy. “Aag, dit was maar net die heldeverering van ’n tienermeisietjie, Houtkapper,” bieg Rooikappie. “Sjuut, hoor jy ook voetstappe op die sypaadjie?”

“Dis Jan, sê die houtkapper. “Hy is nooit te ver van my af nie. Jy sien, Rooikappie, ons is ’n couple. ’n Gay couple. Al van die dag dat hy my byl gegryp en die boontjierank afgekap het. Dis wat ek vir jou wil sê. Jy is ’n besonderse mens. Ek wil jou vriend wees. Vir die volgende ’n paar eeue.”

“Na ons so lank mekaar irriteer het?” vra Rooikappie koel.

“Ek is jammer, Rooikappie. Dis moeilik om in sprokies uit die kas te klim. Ou Keiser-sonder-klere sou my onthoof.”

Rooikappie kyk hoe Jan naderkom met sy skaduwee lank en swart voor hom. “Ja, dis die ding met sprokies. Jy word nooit wie jy regtig is nie.” Rooikappie gooi haar vlegsels agter toe. “Jan is oulik en jy het nog altyd my rug gedek in noodgevalle. Ek is moeg baklei, Houtkapper.”

Toe is Jan by hulle. Hy gooi sy arm om die houtkapper se skouers. “Jis Rooies,” koggel hy vir Rooikappie, “jy hou mos deesdae jou lyf Catwoman.”

Rooikappie mik met haar mandjie ’n hou na sy kant toe.

Die houtkapper lag.

“Wat is daar in jou mandjie, Skattebol? Ek is sooo honger,” flikflooi Jan.

“Wat dink jy, Jan? Koek en wyn, soos altyd. Sal ons drie op daardie trap gaan sit en middernagfees pleeg?”

 


	

‘n Nuwe maand, ‘n ou onthou.

 

20180712_141810_hdr

Waar is die jaar tog heen? Die eerste dag van November en ek het nog nie eens gedink aan die vrugtekoek wat vir Kersfees gebak moet word nie.

Die heerlikheid van so ’n koek darem. Al die geure wat die rypheid van die jaar vasvang en verdiep tot ’n smaaksensasie wat digters kan laat swymel. En skrywers, natuurlik. Saam met die droom oor die Kerskoek, onthou ek die groot bakdag op die plaas voordat Kersfees aanbreek.

 

Dis warm, soos dit net Desember in die Suide kan word. Droog. Windstil. Ma stook die stoof sewe maal warmer as gewoonlik en ons bak. Kleinkoekies: gemmerkoekies so geil van botter en stoop dat hull kan dubbelvou as die reën kom en hulle klam trek. Soetkoekies met rooi bolus waarvoor Ma baie suinig is, want sy bestel die rooi bolus van Joering se Apteek, Dorpstraat, Stellenbosch. Daar is ook krakerige hawermoutkoekies, kondensmelk-en-klapper bolletjies en koffiekoekies wat met die vleismeul deur vormpies gepers word en met versiersuiker op mekaar geplak word.

En dis warm.

Warm of te not, ons drink kanne koffie uit want die hitte, die uitrol van die deeg en die staan voor die stoof tap mens se krag. Teen sononder is ons lywe tam en ons is bewerig van te veel kafeïen. Klaar is ons nog lank nie. Ons plak koffiekoekies op mekaar tot kort voor nege-uur. Toe is Pa se geduld met die vroumensbesigheid op en hy roep ons vir huisgodsdiens.

Die volgende oggend is ons vroeg weer aan die gang. Pa gaan haal nog kameelhout vir die stoof uit die veld en vandag bak ons klomp vroumense die sponskoeke vir die Ovambo werkers. Vier van hulle, vier sonskynkoeke. Daardie sonskynkoeke was vir jou anderste koeke. Hulle kom nie uit Ma se handgeskrewe resepteboek nie, nee, hulle resep is in die Uitgesoekte Resepte SAVF-tak, Potgietersrus, se lelike blou boek.

Sonskynkoek is geel. Eiergeel, want in elke koek is daar drie eiergele. Maal dit met vier en op die ou end sit jy met twaalf ongebruikte eierwitte. Hulle moet verwerk word tot skuimpies. En om skuimpies te maak moet jy daardie eierwitte klits tot hul stywe punte vorm. In my dae was daar nie elektriese eierklitsers nie. Jy klits met ’n kontrepsie wat byna soos ’n windpomp lyk. Behalwe dat jy ’n slingertjie draai wat die klitser laat klits. Jy draai hom teen ’n geweldige tempo. Ma kry die eerste beurt en dan ons drie oudstes op die ry af, wanneer die een voor jou se arms te moeg word om aan te gaan.

In Ma se kombuis word koeke nie met baldadige kleure versier nie. Alles word in sagte pastelle gekleur, die skuimpies ook: madeliefiegeel, wit, roospienk, babablou en mentgroen. Elke kleur het sy eie geur: wit vir vanielje, suurlemoen vir geel, aarbei vir pienk, blou is bessiegeur en mentgroen is natuurlik peperment. Ma vorm elke skuimpie self op bruinpapier en droog hulle in die louoond uit. Hulle smelt in jou mond. Oom Willie sê hulle is ‘pure bedrog’, maar vir my proe hulle na die verganklike lekkerte van feesvier en jonk wees.

Die sonskynkoeke staan op ’n ry op die spensrak en dan kom die heerlikheid. Ons kinders kry elkeen ’n koek om te versier. Ons baklei oor wie Simon se koek moet versier. Hy is die werfhulp en ons kinders groot held. Hy is die een wat vir ons diertjies uit kameelboomwortels kerf en vir ons babahasies of -dassies bring en help grootmaak tot ons hulle onder baie trane, weer in die veld kan los. By hom kry ons elke somer elkeen ’n nuwe kettie en as ons in die veld seerkry, abba hy ons weer tot by die huis dat Ma pleisters kan plak. Sonskynkoeke kan ons versier soos ons wil. Ons maak hulle rooi soos granate, pers soos ’n koningsmantel, so geel dat die son skaam word en so groen dat dit giftig lyk. Simon se koek word ekstra dik geplak met versiersuiker. Ons bestrooi die koeke met blinkers en duisendtjies tot hulle soos ’n Namakwalandse lente lyk en ons eet versiersuiker tot ons soet en taai is.

Die lekkerste is as ons Ou-kersaand vir die skaapwagters hulle koeke gee saam met hulle krimishemde en hulle kanne gemmerbier. Want hulle is blydskap is deel van ons kersvreugde en ons leer klein-klein iets van die ware gees van Kersfees.

Ou-kersaand sluit ons af met ’n snytjie van Ma se Kerskoek. En jy proe genade, hoop en liefde in die vrugte, die geur, die tekstuur. Maar veral liefde.